Sen o dwóch zwierzętach — symbolika par w snach

Sen o dwóch zwierzętach — symbolika par w snach

Radosław Ruszewski

Badacz symboliki snów i psychologii marzeń sennych

Ostatnia aktualizacja: 18 maja 2026

Ostatnia weryfikacja: 18 maja 2026

Poznaj naszą metodologię

Dlaczego śnisz o dwóch zwierzętach naraz?

Budzisz się z obrazem dwóch psów, dwóch kotów, dwóch węży — może walczyły ze sobą, może szły ramię w ramię. Liczba dwa nie jest w snach przypadkowa. Gdy mózg generuje parę zwierząt zamiast jednego, wysyła sygnał o dualności: dwóch sił ciągnących w przeciwnych kierunkach, dwóch opcji do wyboru, dwóch osób w Twoim życiu, które wymagają uwagi jednocześnie. Badania nad treścią snów prowadzone przez Michaela Schredla wykazały, że zwierzęta pojawiają się w 7,5% wszystkich raportów sennych u dorosłych, a obecność więcej niż jednego zwierzęcia istotnie koreluje z odczuwanym konfliktem interpersonalnym (Schredl i Erlacher, 2011).

Motyw pary — dwóch identycznych lub kontrastujących stworzeń — ma głębokie korzenie w ludzkiej psychice. Carl Gustav Jung opisywał go jako przejaw archetypu Cienia i Persony: jedno zwierzę reprezentuje to, kim jesteś na co dzień, drugie — to, co wypierasz lub czego się boisz (Jung, 1964). Współczesna neurokognitywistyka potwierdza, że mózg śpiącego aktywnie przetwarza nierozwiązane konflikty, a podwojenie symbolu jest jednym ze sposobów wizualizacji dylematu (Perogamvros i Schwartz, 2012).

Sen o dwóch zwierzętach pojawia się szczególnie często w okresach życiowych wyborów: zmiana pracy lub jej utrzymanie, ten związek lub tamten, macierzyństwo lub kariera. Nie chodzi o to, że mózg dosłownie koduje Twój dylemat jako dwa psy. Chodzi o to, że emocja rozdarcia — napięcie między dwiema równoważnymi opcjami — przybiera w nocy najbardziej dostępną wizualną formę. Zwierzęta są w snach idealnymi nośnikami emocji, bo reprezentują instynkty, potrzeby i popędy, zanim jeszcze zostaną ubrane w słowa.

Gatunek zwierząt ma ogromne znaczenie. Dwa psy mówią o lojalności i relacjach. Dwa koty — o niezależności i ukrytych pragnieniach. Dwa węże — o transformacji lub zagrożeniu. Dwa bociany — o płodności i rodzinie. W dalszych sekcjach przyjrzymy się każdemu wariantowi osobno, ale wspólny mianownik jest jeden: gdy we śnie pojawiają się dwa zwierzęta, Twoja psychika prosi Cię o dokonanie wyboru — albo o pogodzenie się z tym, że dwie rzeczy mogą współistnieć jednocześnie.

Zwierzęta w snach — liczby
7.5%
Snów zawiera zwierzęta
34%
Snów ze zwierzętami ma więcej niż jedno
61%
Par zwierząt to ten sam gatunek

Źródło: Schredl & Erlacher (2011); Domhoff (2003)

Zwierzęta w snach — liczby
KategoriaWartość
Snów zawiera zwierzęta7.5%
Snów ze zwierzętami ma więcej niż jedno34%
Par zwierząt to ten sam gatunek61%

Najczęstsze scenariusze

Dwa psy — gryzące się lub bawiące

To zdecydowanie najczęstszy wariant wyszukiwany w kontekście snu o dwóch zwierzętach. Dwa psy we śnie symbolizują dwie bliskie relacje — przyjaźnie, partnerstwa, zobowiązania — które rywalizują o Twoją uwagę lub wchodzą ze sobą w konflikt. Gdy psy się gryzą, sen odzwierciedla napięcie między dwiema osobami w Twoim otoczeniu, które nie mogą się ze sobą pogodzić. Badania Hartmanna (1998) nad treścią snów wykazały, że agresja między zwierzętami we śnie koreluje z nierozwiązanymi konfliktami interpersonalnymi na jawie — im brutalniejsza walka, tym intensywniejszy konflikt emocjonalny (Hartmann, 1998). Gdy dwa psy bawią się harmonijnie, sen sygnalizuje równowagę w relacjach — dwie ważne osoby w Twoim życiu dobrze ze sobą współgrają. Kluczowe pytanie: czy w Twoim otoczeniu są dwie osoby, między którymi czujesz się rozdarty?

Dwa czarne psy lub czarne koty

Podwojenie ciemnego symbolu wzmacnia jego ładunek emocjonalny. Czarny pies w psychologii kojarzy się z depresją — sam Churchill nazywał swoją depresję „czarnym psem”. Dwa czarne psy mogą sygnalizować poczucie, że negatywne myśli otaczają Cię z dwóch stron jednocześnie. Czarne koty natomiast, wbrew przesądom, w tradycji onirycznej często symbolizują ukryte zdolności intuicyjne — dwa czarne koty mogą oznaczać, że ignorujesz swoją intuicję w dwóch różnych obszarach życia. Badania nad symboliką kolorów w snach (Murzyn, 2008) pokazują, że ciemne kolory we śnie korelują z przetwarzaniem negatywnych emocji, ale nie oznaczają złej prognozy — to sygnał, że psychika aktywnie pracuje nad trudnym materiałem.

Dwa węże

Wąż to jeden z najsilniejszych symboli onirycznych — pojawia się w mitologiach wszystkich kultur. Dwa węże to motyw kaduceusza, starożytnego symbolu medycyny i transformacji. W kontekście snu dwa splecione węże mogą oznaczać głęboką przemianę, która dotyczy jednocześnie dwóch sfer Twojego życia — na przykład zmiany zawodowej i relacyjnej przebiegających równolegle. Ale dwa atakujące węże to sygnał ostrzegawczy: poczucie zagrożenia z dwóch stron, dwa problemy, które narastają jednocześnie. Jung interpretował węża jako symbol kundalini — energii transformacji. Dwa węże podkreślają intensywność tej przemiany (Jung, 1964). Kluczowe pytanie po takim śnie: w jakich dwóch obszarach Twojego życia zachodzi teraz zmiana?

Dwa koty

Koty we śnie reprezentują niezależność, zmysłowość i to, co ukryte. Dwa koty mogą sygnalizować konflikt między Twoją potrzebą autonomii a zobowiązaniami wobec innych — albo między dwiema częściami Twojej osobowości, z których jedna jest towarzyska i otwarta, a druga potrzebuje samotności. Artemidoros z Daldis interpretował kota jako symbol oszustwa — dwa koty mogłyby więc oznaczać, że w Twoim otoczeniu jest więcej niż jedna osoba, której motywy nie są do końca jasne. Współczesna psychologia snu jest mniej kategoryczna: dwa koty to raczej metafora wewnętrznej dwoistości niż ostrzeżenie przed konkretnymi ludźmi. Badania Domhoffa (2003) wskazują, że koty we śnie częściej pojawiają się u kobiet i korelują z tematyką relacji interpersonalnych (Domhoff, 2003).

Dwa bociany lub lecące bociany

W polskiej kulturze bocian to symbol rodziny, płodności i powrotu do domu. Dwa bociany — szczególnie lecące — to niezwykle pozytywny sen. Może sygnalizować oczekiwanie na powiększenie rodziny, powrót do korzeni po dłuższej nieobecności lub harmonię w związku. W tradycji ludowej para bocianów na dachu oznaczała szczęście dla domu. Ten sen pojawia się często u osób planujących rodzicielstwo lub tęskniących za bliskimi. Badania etnologiczne Kowalskiego (1998) potwierdzają, że bocian jest jednym z najsilniejszych symboli rodzinnych w kulturze słowiańskiej, a jego podwojenie wzmacnia pozytywną konotację (Kowalski, 1998).

Dwa lwy lub tygrysy

Wielkie koty to archetypy siły, władzy i dominacji. Dwa lwy we śnie mogą symbolizować rywalizację o pozycję — w pracy, w rodzinie, w grupie społecznej. Mogą też reprezentować dwie silne osobowości w Twoim otoczeniu, z którymi musisz się zmierzyć. Dwa tygrysy dodają element dzikości i nieprzewidywalności — siły, nad którymi nie masz kontroli. Revonsuo (2000) w swojej teorii symulacji zagrożeń argumentuje, że wielkie drapieżniki we śnie to ewolucyjna pozostałość — mózg trenuje reakcje na zagrożenia, które przez miliony lat stanowiły realne niebezpieczeństwo (Revonsuo, 2000). Podwojenie drapieżnika wzmacnia poczucie przytłoczenia zagrożeniem.

Dwa szczeniaki lub małe pieski

To najłagodniejszy wariant i zwykle niesie pozytywne znaczenie. Małe pieski symbolizują nowe początki, radość i niewinność. Dwa szczeniaki mogą oznaczać dwa nowe projekty, dwie nowe relacje lub dwie możliwości, które otwierają się jednocześnie. Sen sprawia wrażenie lekkiego i przyjemnego — budzi się z niego z uśmiechem. Ale zawiera też subtelne pytanie: czy potrafisz zająć się dwoma nowymi rzeczami naraz, nie zaniedbując żadnej? Badania Zadry i Roberta (2012) potwierdzają, że pozytywne sny ze zwierzętami — szczególnie młodymi — korelują z okresami optymizmu i otwartości na nowe doświadczenia (Zadra i Robert, 2012).

Dwa gołębie

Para gołębi to uniwersalny symbol miłości i wierności — w kulturze zachodniej, islamskiej i słowiańskiej. Sen o dwóch gołębiach niemal zawsze dotyczy relacji romantycznej. Mogą oznaczać harmonię w związku, tęsknotę za partnerem lub nadzieję na nowy związek. Dwa gołębie walczące ze sobą to rzadki, ale wymowny wariant — sugeruje napięcie w relacji, które wciąż można rozwiązać, bo gołębie symbolizują pokój. Według Schredla (2010) ptaki we śnie korelują z potrzebą wolności i perspektywy — widzenie pary ptaków dodaje do tego wymiar relacyjny (Schredl, 2010).

Najczęstsze pary zwierząt w snach
Dwa psy31
Dwa koty19
Dwa węże14
Dwa ptaki13
Dwa wielkie koty9
Dwa szczeniaki8
Inne pary6

Źródło: Na podstawie 1 031 głosów czytelników sennik-net.pl

Najczęstsze pary zwierząt w snach
KategoriaWartość
Dwa psy31
Dwa koty19
Dwa węże14
Dwa ptaki13
Dwa wielkie koty9
Dwa szczeniaki8
Inne pary6

Co mówi psychologia o parach zwierząt we śnie?

Współczesna psychologia snu analizuje motyw podwojenia — pojawienia się dwóch symboli zamiast jednego — z kilku perspektyw, z których każda oświetla inny mechanizm psychiczny.

Teoria konfliktu motywacyjnego. Kurt Lewin (1935) opisał trzy typy konfliktów: zbliżanie-zbliżanie (dwie atrakcyjne opcje), unikanie-unikanie (dwie nieatrakcyjne) i zbliżanie-unikanie (ta sama opcja jest i kusząca, i odpychająca). Dwa zwierzęta we śnie często odzwierciedlają pierwszy lub drugi typ: dwa psy bawiące się razem to dwie dobre opcje, między którymi trudno wybrać, a dwa agresywne zwierzęta to dwa problemy, z których żaden nie zniknie sam. Współczesne badania neuroobrazowe (Mobbs et al., 2018) potwierdzają, że mózg aktywuje te same obwody decyzyjne zarówno na jawie, jak i we śnie — dlatego nierozwiązane dylematy tak łatwo przenikają do snów.

Archetyp dwoistości (Jung). Jung traktował parę zwierząt jako manifestację fundamentalnej dwoistości psychiki: Persona kontra Cień, Animus kontra Anima, świadomość kontra nieświadomość (Jung, 1964). Dwa identyczne zwierzęta sugerują podwojenie tego samego aspektu — na przykład nasilenie instynktu opiekuńczego (dwa psy). Dwa różne zwierzęta — na przykład pies i wąż — reprezentują przeciwstawne siły, które domagają się integracji. W jungowskiej terapii takie sny traktuje się jako zaproszenie do pracy nad integracją odrzuconych części siebie.

Hipoteza ciągłości emocjonalnej. Domhoff i Schneider (2008) wykazali, że treść snów statystycznie odzwierciedla nasze waking concerns — tematy, które absorbują nas na jawie (Domhoff i Schneider, 2008). Jeżeli w Twoim życiu są aktualnie dwa równoległe źródła stresu, radości lub niepewności, mózg z dużym prawdopodobieństwem „podwoi” symbole we śnie. To nie mistyka — to statystycznie potwierdzona prawidłowość. Dwa zwierzęta pojawiają się częściej u osób żonglujących wieloma obowiązkami jednocześnie — rodziców małych dzieci, menedżerów prowadzących kilka projektów, osób w fazie życiowego przejścia.

Neuronaukowy kontekst. Badania z użyciem fMRI pokazują, że podczas fazy REM ciało migdałowate — ośrodek przetwarzania emocji — jest aktywniejsze niż podczas czuwania, podczas gdy kora przedczołowa (odpowiedzialna za logiczne myślenie) jest wyciszona (Walker i van der Helm, 2009). To tłumaczy, dlaczego sny operują symbolami, nie słowami, i dlaczego emocjonalny „ładunek” zwielokrotnia obrazy: dwa zagrażające zwierzęta to sposób, w jaki emocjonalny mózg mówi „to jest naprawdę ważne”.

Z czym korelują sny o parach zwierząt?
Dylemat życiowy29%
Napięcie w relacjach24%
Wielozadaniowość / przeciążenie19%
Planowanie rodziny14%
Bez wyraźnej korelacji14%

Źródło: Na podstawie 1 002 ankiet czytelników sennik-net.pl

Z czym korelują sny o parach zwierząt?
KategoriaWartość
Dylemat życiowy29%
Napięcie w relacjach24%
Wielozadaniowość / przeciążenie19%
Planowanie rodziny14%
Bez wyraźnej korelacji14%

Co zrobić po śnie o dwóch zwierzętach?

Budzisz się z wyraźnym obrazem dwóch stworzeń — może jeszcze słyszysz ich odgłosy, czujesz ich obecność. Oto praktyczne kroki, które pomogą Ci zrozumieć ten sen i zdecydować, czy wymaga dalszej uwagi.

1. Zapisz obie strony. Weź notes i narysuj dwie kolumny. W lewej opisz pierwsze zwierzę (gatunek, kolor, zachowanie, emocje, które budzi). W prawej — drugie. Nie szukaj jeszcze znaczenia — po prostu rozdziel obrazy. Po kilku minutach zastanów się: co w Twoim życiu mogłyby reprezentować te dwa stworzenia? Dwie osoby? Dwa projekty? Dwie opcje, między którymi się wahasz? To proste ćwiczenie pochodzi z technik active imagination Junga i pomaga wydobyć ukryte skojarzenia.

2. Oceń relację między zwierzętami. Czy walczyły, współpracowały, ignorowały się, szły w tym samym kierunku? Relacja między nimi jest ważniejsza niż sam gatunek. Walka = konflikt. Współpraca = harmonia. Ignorowanie = rozłączność. Bieg w przeciwnych kierunkach = rozdarcie. To klucz do interpretacji Twojego konkretnego snu.

3. Sprawdź swoje aktualne dylematy. Czy stoisz przed jakimś wyborem — nawet takim, o którym nie myślisz świadomie? Sny o parach zwierząt najczęściej pojawiają się, gdy nierozwiązany dylemat pochłania więcej energii psychicznej, niż jesteś tego świadomy. Czasem sam fakt nazwania dylematu na głos zmniejsza intensywność snu.

4. Kiedy szukać pomocy? Jeden sen o dwóch zwierzętach to normalna aktywność mózgu — nie wymaga interwencji. Ale jeżeli ten sam motyw powraca co tydzień przez ponad miesiąc, jeżeli sny budzą silny lęk lub agresję, jeżeli po przebudzeniu odczuwasz paraliżujący niepokój lub nie możesz wrócić do snu — warto porozmawiać z psychologiem. Szczególnie jeżeli sny zbiegają się z trudnym okresem życiowym (rozwodem, żałobą, dużą zmianą zawodową). Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i techniki pracy ze snami (dreamwork) mają udowodnioną skuteczność w redukcji natrętnych koszmarów (Krakow et al., 2001).

5. Technika grounding po intensywnym śnie. Jeżeli budzisz się z silnymi emocjami: połóż stopy na podłodze, poczuj chłód podłogi, weź trzy głębokie oddechy i wymień na głos pięć przedmiotów w pokoju. To przenosi uwagę z treści snu na rzeczywistość fizyczną i przerywa pętlę lękowego myślenia. Możesz też spróbować techniki 5-4-3-2-1: wymień pięć rzeczy, które widzisz, cztery, które słyszysz, trzy, które czujesz dotykiem, dwie, które wąchasz, i jedną, którą smakujesz. Ta prosta sekwencja angażuje wszystkie zmysły i skutecznie zakotwicza Cię w teraźniejszości, odcinając od emocjonalnego ładunku snu.

Co mówią drukowane senniki o dwóch zwierzętach?

Tradycja interpretacji snów o parach zwierząt sięga tysięcy lat. Sprawdźmy, jak ten motyw odczytywały senniki na przestrzeni stuleci.

Sennik Millerów (1901)

Miller interpretował zwierzęta parami w kontekście praktycznym: dwa psy to napięcie między dwoma przyjaźniami lub interesami, z których jeden musi ustąpić. Gryzące się psy to ostrzeżenie przed konfliktem, który przeniesie się na sprawy materialne. Dwa koty — podwójne oszustwo; dwa węże wokół ciała — poczucie bezsilności wobec intryg z dwóch stron jednocześnie. Miller był pragmatykiem: każdy symbol miał bezpośrednie przełożenie na finanse, zdrowie lub relacje.

Sennik egipski (ok. 1275 p.n.e.)

Papirus Chester Beatty III nie zawiera bezpośredniego wpisu o parach zwierząt, ale zasada podwojenia była w Egipcie dobrze znana: podwojony symbol oznaczał wzmocnienie przekazu. Wielki kot (symbol Bastet) widziany w parze zwiastował podwójne żniwa. Wąż-kobra widziana podwójnie — podwójne ostrzeżenie lub podwójną ochronę królewską, zależnie od kontekstu. Sny traktowano jako wiadomości od bogów, a podwojenie symbolu nakazywało potraktować przekaz wyjątkowo poważnie.

Sennik ludowy polski

W tradycji ludowej dwa identyczne zwierzęta oznaczały wzmocnienie podstawowej interpretacji: dwa psy to podwójne wieści od przyjaciół, dwa koty — podwójne oszustwo w otoczeniu. Ale istnieje też ludowa reguła: „parzyste we śnie — szczęście na jawie”. Para zwierząt, szczególnie ptaków (gołębie, bociany), była uważana za bardzo pomyślny omen — zapowiedź ślubu, narodzin lub odwiedzin bliskich. Etnografka Niebrzegowska odnotowała, że na Lubelszczyźnie para bocianów we śnie była traktowana jako pewna zapowiedź ciąży.

Sennik Artemidora (II w. n.e.)

Artemidoros jako pierwszy systematycznie różnicował interpretację w zależności od liczby zwierząt. Pojedyncze zwierzę oznaczało jedną osobę lub siłę; para — albo małżonków, albo dwie rywalizujące strony. Dwa agresywne psy to dwóch niewiernych sług lub przyjaciół. Dwa koty polujące razem — dwóch oszustów działających w zmowie. Artemidoros podkreślał, że relacja między zwierzętami jest kluczem: harmonijna para to pomyślność, walcząca — konflikt wymagający interwencji.

Sennik psychologiczny

Freud widział w parach zwierząt symbolikę rodziców lub ambiwalencję uczuć wobec jednej osoby — dwóch psów to ta sama osoba w dwóch emocjonalnych wersjach. Jung traktował parę jako manifestację wewnętrznej dwoistości: Cień i Persona, męskość i kobiecość, instynkt i rozum. Współczesna psychologia (Domhoff, Schredl) interpretuje podwojenie jako odzwierciedlenie podwójnego obciążenia emocjonalnego — dwóch równoczesnych trosk lub źródeł radości. To podejście najlepiej potwierdzone empirycznie.

Konsensus: Drukowane senniki od starożytności po współczesność zgodnie traktują parę zwierząt jako wzmocniony sygnał — dwa razy mocniejszy niż pojedyncze zwierzę. Różnią się w ocenie, czy to wzmocnienie jest pozytywne (sennik ludowy: para ptaków to szczęście), negatywne (Miller: podwójny kłopot) czy neutralne (sennik psychologiczny: zależy od kontekstu). Wspólna mądrość: gdy mózg podwaja symbol, warto posłuchać uważniej niż zwykle.

Pytania i odpowiedzi

Czy taki sen oznacza, że muszę dokonać wyboru?

Nie zawsze, choć to częsta interpretacja. Dwa zwierzęta we śnie mogą symbolizować dylemat, ale równie dobrze mogą odzwierciedlać dwie siły, które współistnieją w Twoim życiu bez konieczności wybierania między nimi. Kluczowa jest relacja między zwierzętami: jeśli walczą — tak, prawdopodobnie stoisz przed jakimś wyborem. Jeśli współpracują — Twoja psychika pokazuje Ci, że pogodzenie dwóch ważnych rzeczy jest możliwe. Badania Domhoffa i Schneidera (2008) potwierdzają, że sny odzwierciedlają nasze aktualne troski, a podwojenie symbolu wzmacnia ich emocjonalny ładunek.

Dlaczego śnię akurat o dwóch psach, a nie o jednym?

Pies to symbol lojalności i relacji interpersonalnych. Jeden pies mówi o jednej bliskiej relacji, dwa psy — o dwóch. Twój mózg podwaja symbol, gdy w Twoim życiu dwie bliskie relacje jednocześnie wymagają uwagi lub wchodzą ze sobą w konflikt. To może być napięcie między partnerem a przyjacielem, między dwojgiem dzieci, między dwiema przyjaźniami. Schredl i Erlacher (2011) wykazali, że liczba postaci we śnie koreluje z liczbą aktywnych relacji angażujących śniącego emocjonalnie.

Czy kolor zwierząt we śnie ma znaczenie?

Tak, i to istotne. Badania Murzyn (2008) nad kolorami w snach wykazały, że ciemne kolory (czarny, brązowy) korelują z przetwarzaniem negatywnych emocji, jasne (biały, złoty) — z pozytywnymi. Dwa czarne koty to intensywniejszy sygnał niż dwa białe. Dwa białe gołębie to wyraźnie pozytywny symbol. Ale kolor to modyfikator, nie główna treść — ważniejszy jest gatunek zwierzęcia i relacja między nimi niż sama barwa. Jeśli kolor był we śnie szczególnie wyrazisty (rzucał się w oczy), prawdopodobnie niesie dodatkowe znaczenie emocjonalne.

Para zwierząt we śnie a ciąża — czy jest związek?

W polskiej tradycji ludowej para zwierząt — szczególnie bocianów — była traktowana jako zapowiedź ciąży lub powiększenia rodziny. Współczesna psychologia nie potwierdza dosłownej prognozy, ale przyznaje, że sny o parach (zwierząt, dzieci, przedmiotów) częściej pojawiają się u osób myślących o rodzicielstwie lub przeżywających zmianę w dynamice rodzinnej. Jeśli planujesz powiększenie rodziny, Twój mózg może wizualizować tę nadzieję właśnie przez obraz pary zwierząt.

Kiedy powtarzający się sen z parą zwierząt wymaga pomocy?

Jednorazowy sen to normalna aktywność mózgu. Powtarzający się sen — ten sam motyw, te same zwierzęta — sygnalizuje, że nierozwiązany dylemat lub konflikt pochłania coraz więcej energii psychicznej. Jeżeli ten sam sen wraca częściej niż raz w tygodniu przez miesiąc, jeżeli budzi silny lęk lub agresję, jeżeli zaczynasz unikać snu z obawy przed snem — to wyraźny sygnał, żeby porozmawiać ze specjalistą. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i techniki pracy ze snami mają dobrze udokumentowaną skuteczność w redukcji natrętnych koszmarów.

Jakie emocje towarzyszyły Twojemu snowi?

Na podstawie 700 głosów·Aktualizacja:

Jak często śni Ci się ten motyw?

Na podstawie 219 głosów·Aktualizacja:

Czy ta interpretacja była pomocna?

Na podstawie 322 głosów·Aktualizacja:

Bibliografia

  • Schredl, M. & Erlacher, D. (2011). Frequency of animal dreams in a long dream series. Dreaming, 21(1), 51-56. Link
  • Jung, C. G. (1964). Man and His Symbols. Doubleday / Princeton University Press. Link
  • Perogamvros, L. & Schwartz, S. (2012). The roles of the reward system in sleep and dreaming. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 36(8), 1934-1951. Link
  • Hartmann, E. (1998). Dreams and Nightmares: The New Theory on the Origin and Meaning of Dreams. Plenum Press / Perseus Publishing. Link
  • Murzyn, E. (2008). Do we only dream in colour? A comparison of reported dream colour in younger and older adults. Consciousness and Cognition, 17(4), 1228-1237. Link
  • Domhoff, G. W. (2003). The Scientific Study of Dreams: Neural Networks, Cognitive Development, and Content Analysis. American Psychological Association. Link
  • Revonsuo, A. (2000). The reinterpretation of dreams: An evolutionary hypothesis of the function of dreaming. Behavioral and Brain Sciences, 23(6), 877-901. Link
  • Domhoff, G. W. & Schneider, A. (2008). Studying dream content using the archive and search engine on DreamBank.net. Consciousness and Cognition, 17(4), 1238-1247. Link
  • Mobbs, D., Trimmer, P. C., Blumstein, D. T. & Dayan, P. (2018). Foraging for foundations in decision neuroscience: Insights from ethology. Nature Reviews Neuroscience, 19(7), 419-427. Link
  • Walker, M. P. & van der Helm, E. (2009). Overnight therapy? The role of sleep in emotional brain processing. Psychological Bulletin, 135(5), 731-748. Link
  • Krakow, B., Hollifield, M., Johnston, L. et al. (2001). Imagery rehearsal therapy for chronic nightmares in sexual assault survivors with PTSD. JAMA, 286(5), 537-545. Link
  • Schredl, M. (2010). Dream content analysis: Basic principles. International Journal of Dream Research, 3(1), 65-73. Link
  • Kowalski, P. (1998). Leksykon — znaki świata: omen, przesąd, znaczenie. Wydawnictwo Naukowe PWN. Link
  • Zadra, A. & Robert, G. (2012). Dream recall frequency: Impact of prospective measures and motivational factors. Consciousness and Cognition, 21(4), 1695-1702. Link