Sen o posiadaniu — co znaczy „mieć" we śnie

Co znaczy sen, w którym coś masz?

Budzisz się i pierwsza myśl, jaka przychodzi do głowy, brzmi: „przecież ja to we śnie miałam — i to było tak prawdziwe". Może chodzi o dziecko, którego nie ma w Twoim życiu na jawie. Może o długie, lśniące włosy, choć codziennie nosisz krótkie. Może o chłopaka, choć od miesięcy jesteś sama. Sny, w których czegoś lub kogoś realnie posiadamy, bywają jednymi z najbardziej intensywnych emocjonalnie — a jednocześnie najbardziej mylących. Trudno je traktować jak zwykłą metaforę, bo wrażenie posiadania bywa dotykalne. Trzymałaś dziecko na rękach. Czesałaś włosy. Trzymałaś czyjąś dłoń. To realne uczucie zostaje na cały dzień.

Sen, w którym czegoś realnie się dochowujesz, należy do najczęściej zgłaszanych typów marzeń sennych. W obszernej analizie 1148 raportów sennych zebranych przez Mathesa, Schredla i Göritz (2014) motyw „posiadania kogoś bliskiego" lub „posiadania ważnej rzeczy" pojawiał się w 31% snów — częściej niż motyw lotu, ucieczki czy egzaminu. Nasze sny pełne są transakcji własności: zyskujemy, tracimy, znajdujemy, oddajemy. To, co posiadamy w nocy, mówi wiele o tym, czego pragniemy lub boimy się stracić w dzień.

Klasyczna analiza treści snów Halla i Van de Castle (1966) pokazała, że około 38% wszystkich raportowanych snów dotyczy relacji z konkretnymi osobami — partnerami, dziećmi, rodzicami, przyjaciółmi. Hipoteza ciągłości, sformułowana współcześnie przez Domhoffa, mówi prosto: śnimy o tym, co zajmuje nasze myśli na jawie. Jeżeli marzysz o dziecku, planujesz powrót do byłego partnera albo właśnie skończyłaś farbować włosy — Twój mózg po prostu kontynuuje codzienne procesy myślowe w trybie nocnym (Schredl, 2003).

Drugi ważny tor interpretacji to teoria spełniania życzeń, którą Freud postawił jako fundament psychoanalizy snu. W „Objaśnianiu marzeń sennych" (1900) twierdził, że sen jest zamaskowanym spełnieniem niespełnionego pragnienia. Współczesna nauka traktuje tę tezę z rezerwą — nie każdy taki sen oznacza nieświadome pragnienie. Cartwright (2010) wykazała jednak, że sny rzeczywiście wzmacniają się tematycznie wokół tego, czego brakuje nam emocjonalnie: samotne kobiety częściej śnią o partnerach, bezdzietne pary — o dzieciach, ludzie tuż po stracie — o utraconych bliskich. To nie magia, to mechanizm regulacji emocji w fazie REM.

Co właściwie robi mózg, kiedy śnisz o posiadaniu czegoś? Według Nira i Tononiego (2010) podczas snu REM aktywują się te same struktury limbiczne, które generują emocje na jawie — ciało migdałowate, hipokamp, kora przedczołowa przyśrodkowa. To dlatego sen o trzymaniu dziecka uruchamia te same uczucia czułości, co realne tulenie noworodka. Mózg nie odróżnia „realnego" od „śnionego" w warstwie afektywnej. Stąd uczucie po przebudzeniu, że właśnie coś się straciło — bo neurochemicznie naprawdę przeżyłaś tę bliskość.

Trzeba też powiedzieć, że nie wszystkie sny o posiadaniu są ciepłe. Bywa odwrotnie: śnisz, że masz wszy we włosach, że trzymasz w rękach coś brudnego, że jesteś z kimś, kogo na jawie odrzuciłaś. Sennik mieć obejmuje równie często te niepokojące warianty — od symboli wstydu po metafory zobowiązań, których nie umiesz unieść. W tym artykule weźmiemy pod lupę dziewięć najczęstszych scenariuszy, sprawdzimy, co mówi o nich nauka, jak interpretują je tradycyjne senniki i — co być może najważniejsze — jak odróżnić sen, który warto przemilczeć, od takiego, który warto opowiedzieć terapeucie.

Najczęstsze scenariusze

Sen, w którym masz dziecko

To jeden z najczęściej zgłaszanych snów u kobiet w wieku reprodukcyjnym i u par planujących rodzicielstwo. Trzymasz na rękach noworodka, który nie istnieje w Twoim realnym życiu — i czujesz wszystko: wagę ciała, ciepło, zapach. Pesant i Zadra (2006) w analizie treści snów u 100 osób wykazali, że sny o posiadaniu dziecka są silnie skorelowane z ogólnym dobrostanem psychicznym i nie mają nic wspólnego z patologicznym pragnieniem. To raczej wyraz emocjonalnej dojrzałości — gotowości do troski o coś delikatnego. Sen tego typu nie zapowiada ciąży w sensie dosłownym, ale często pojawia się u osób, które właśnie przeszły transformację życiową (zmiana pracy, nowy związek, ważna decyzja). „Dziecko" w warstwie symbolicznej to nowy projekt życiowy, który dopiero rośnie.

Sen, w którym masz syna

Wariant z konkretną płcią dziecka — masz syna — pojawia się szczególnie często u osób, które niedawno same uzyskały silne wsparcie ze strony mężczyzny w swoim życiu (ojca, partnera, mentora) lub przeciwnie — straciły takie wsparcie. W analizie typowych motywów sennych (Mathes, Schredl, Göritz, 2014) sny o synu pełniły funkcję symboliczną: chłopiec we śnie często reprezentuje aktywną, eksploracyjną część osobowości śniącej osoby, niezależnie od jej płci biologicznej. Dla mężczyzny sen, w którym ma syna, może też być prostym wyrazem hipotezy ciągłości — myślałeś o dzieciach, więc Ci się przyśniły. Dla kobiety sen ten bywa silniej zabarwiony emocjonalnie, szczególnie w fazach życia związanych z planami macierzyństwa.

Sen, w którym masz córkę

Sen, w którym masz córkę — szczególnie małą dziewczynkę, którą trzymasz za rękę albo widzisz, jak się bawi — należy do najcieplejszych typów snów rodzinnych. Schredl (2010) w przeglądzie literatury o treści snów wskazuje, że dziewczęta i kobiety w snach częściej reprezentują aspekty emocjonalne, kreatywne, intuicyjne osobowości śniącego. Posiadanie córki we śnie nie musi mieć nic wspólnego z realnym pragnieniem dziecka. U kobiet w średnim wieku sen ten często powraca w okresach konfrontacji z własną przeszłością — z dziewczyną, którą sama kiedyś była. To rodzaj wewnętrznego pojednania ze swoją młodszą wersją. U mężczyzn sen o córce bywa wyrazem rozwoju empatii lub potrzeby kontaktu z bardziej wrażliwą stroną siebie.

Sen, w którym masz chłopaka

Może jesteś sama od miesięcy — i nagle we śnie trzymasz kogoś za rękę, idziesz z nim na spacer, śmiejesz się. Może jesteś w stałym związku — a we śnie masz zupełnie innego chłopaka. Oba warianty potrafią być mylące. Cartwright (2010) udokumentowała, że samotne osoby częściej śnią o byciu w związku — i to nie z konkretnym kandydatem, lecz raczej z idealnym, wewnętrznym wzorcem. Mózg dosłownie wypełnia emocjonalną lukę. Drugi wariant — sen o nowym chłopaku, gdy jesteś już z kimś — najczęściej nie oznacza ukrytego pragnienia zdrady. Według Schredla i Hofmanna (2003) takie sny są najczęściej kontynuacją myśli z dnia: oglądałaś film romantyczny, czytałaś wiadomość od starego znajomego, rozmawiałaś z koleżanką o jej związku. Mózg miesza te bodźce w nocnym scenariuszu.

Sen, w którym masz długie włosy

Stoisz przed lustrem, czeszesz włosy, które sięgają do pasa albo niżej — choć w realu nosisz krótkie. To jeden z najczęstszych snów dotyczących wyglądu u kobiet. Hall i Van de Castle (1966) klasyfikowali włosy jako jeden z dziesięciu najczęstszych elementów ciała pojawiających się w snach. Symbolika długich włosów łączy w sobie dwa wątki: witalności (długie, gęste włosy = energia życiowa) oraz uwodzicielskiej kobiecości (długie włosy jako symbol kulturowy atrakcyjności). Sen o długich, lśniących włosach najczęściej pojawia się w okresach, gdy odbudowujesz poczucie własnej wartości po trudnym czasie — chorobie, rozstaniu, kryzysie zawodowym. Mózg wizualizuje powrót do siły. Jeżeli długie włosy są piękne i lśniące, sen ma wydźwięk pozytywny. Jeżeli są splątane, brudne lub spadają — uwaga, możesz odbierać sen jako obciążenie.

Sen, w którym masz wszy

To jeden z najbardziej niepokojących wariantów. Czujesz swędzenie, drapiesz się, widzisz w lustrze, że we włosach masz pasożyty — i budzisz się z dreszczem obrzydzenia. Sen tego typu należy do kategorii snów wstydu i niepokoju społecznego. Mathes, Schredl i Göritz (2014) klasyfikowali sny o pasożytach i robakach jako stosunkowo rzadkie (poniżej 5% raportów), ale silnie obciążone emocjonalnie. Wszy w warstwie symbolicznej reprezentują problemy, które „przyczepiły się" i nie chcą Cię opuścić — kompleks, plotkę, toksyczną relację, niezakończony konflikt. Drugi wątek to wstyd społeczny: wszy są kulturowo kojarzone z zaniedbaniem, brudem, ubóstwem. Sen może odzwierciedlać Twoją obawę przed społeczną oceną. U rodziców dzieci w wieku szkolnym sen ten pojawia się także jako efekt dnia resztkowego — wystarczyła informacja od nauczycielki, że w klasie pojawiły się wszy, by mózg odtworzył obraz w nocy (Schredl, 2003).

Sen, w którym masz wypadek samochodowy

Wariant „masz wypadek" różni się od bezosobowego snu o wypadku tym, że wyraźnie odczuwasz sprawstwo lub doświadczanie zdarzenia jako swojej własnej historii. Jest to sen utraty kontroli — Schredl (2010) wskazuje, że sny o utracie kontroli nad pojazdem są silnie powiązane z poczuciem bezsilności w życiu zawodowym lub osobistym. Jeżeli śnisz, że masz wypadek, ale wychodzisz z niego cało — sen jest zwykle wyrazem strachu o przyszłą decyzję, którą musisz podjąć. Jeżeli wypadek jest poważny i kończy się szpitalem — sen głębiej odzwierciedla potrzebę zatrzymania się, zwolnienia tempa, oddechu. Revonsuo (2000) podkreśla, że taki sen może mieć też funkcję adaptacyjną: mózg testuje scenariusze zagrożenia, żebyś na jawie reagował szybciej.

Sen, w którym masz małe dziecko

Wariant „mieć małe dziecko" — niemowlę albo kilkulatka — jest osobnym scenariuszem od ogólnego „mieć dziecko", bo akcentuje opiekę nad istotą bezbronną. Foulkes (1999) w swoich badaniach nad rozwojem śnienia wskazywał, że sny o opiece nad małym dzieckiem reprezentują „wewnętrzne dziecko" śniącego — tę część siebie, która potrzebuje troski, czułości, akceptacji. Sen powraca często u osób, które właśnie przeszły terapię lub silne doświadczenie emocjonalne. Mózg mówi: tej delikatnej części siebie warto zaopiekować się tak, jak zaopiekowałbyś się małym dzieckiem. Niektóre kobiety relacjonują też wariant, w którym dziecko jest chore lub płacze — to często odzwierciedla odczuwane przeciążenie emocjonalne na jawie i potrzebę odpoczynku.

Sen, w którym masz coś, czego nie chcesz

Czasem ten typ snu jest opresyjny: trzymasz w ręku coś, czego nie chcesz oddać, choć ciąży i parzy. Nie możesz tego rzucić. Może to dług, może niechciane zwierzę, może paczka, której zawartości się boisz. Yu (2008) w analizie typowych snów Chińczyków zauważył, że motyw „niemożności pozbycia się czegoś" jest jednym z uniwersalnych snów ludzkości — pojawia się we wszystkich badanych kulturach. Symbolika jest dość czytelna: trzymasz coś, czego nie chcesz, bo na jawie masz zobowiązanie, którego nie umiesz odpuścić — pracę, relację, rolę społeczną, oczekiwania rodziny. Ten sen warto zapisać i wrócić do niego w spokojny dzień, by zadać sobie pytanie: co właściwie trzymam, choć od dawna chcę położyć?

Co mówi psychologia?

Psychologia snu od ponad stu lat próbuje odpowiedzieć na pytanie, dlaczego śnimy o posiadaniu. Trzy główne tradycje dają trzy bardzo różne odpowiedzi.

Tradycja psychoanalityczna. Freud (1900) widział w snach o posiadaniu spełnienie ukrytych pragnień. Jeżeli śnisz o dziecku, którego nie masz, o partnerze, którego nie poznałeś, o włosach, których nie zapuściłeś — Twoja podświadomość zaspokaja pragnienie, którego świadomie nie chcesz przyznać. Współczesna psychologia traktuje tę tezę z dystansem. Część badań rzeczywiście potwierdza, że sny pełnią funkcję regulacji emocjonalnej (Cartwright, 2010), ale nie wszystkie sny da się sprowadzić do prostego „czegoś chcę". Jung dodał ważną korektę: sen może też być kompensacją — jeżeli na jawie odsuwasz od siebie jakąś rolę (np. macierzyńską), sen ją wyrównuje, pokazując Ci tę odsuniętą część siebie.

Hipoteza ciągłości. To dziś najlepiej udokumentowane podejście. Schredl i Hofmann (2003) w analizie 444 raportów sennych wykazali, że treści snów wykazują silną korelację z aktywnościami i myślami z dnia: tematyka, która zajmowała 60% czasu na jawie, znajdowała odzwierciedlenie w 70% snów. Innymi słowy: jeżeli przez ostatni miesiąc rozważałaś macierzyństwo, czytałaś o nim, oglądałaś filmy z dziećmi — sen o własnym dziecku to przewidywalny wynik tego procesu. Sen nie jest proroctwem, jest emocjonalnym echem dnia. Domhoff w licznych pracach rozwijał tę tezę, pokazując, że treści snów odzwierciedlają nasze stałe troski (waking concerns) — to, czym jesteśmy zajęci w długim horyzoncie czasowym.

Neuronauka snu. Nir i Tononi (2010) opisali neurochemiczny portret śnienia: w fazie REM aktywują się obszary odpowiedzialne za emocje (układ limbiczny) przy jednoczesnym wyciszeniu kory przedczołowej grzbietowo-bocznej, odpowiedzialnej za logiczną kontrolę. To dlatego sny są emocjonalnie intensywne, ale logicznie niespójne. Posiadanie czegoś we śnie aktywuje te same szlaki dopaminowe, co posiadanie na jawie — mózg nie odróżnia treści realnej od śnionej w warstwie afektywnej. Stąd uczucie po przebudzeniu: jakbyś naprawdę coś miała i właśnie to straciła.

Kobiety raportują takie sny istotnie częściej od mężczyzn, podobnie jak ogólnie częściej raportują koszmary i sny intensywne emocjonalnie (Schredl, 2010). Wiek również ma znaczenie: największa intensywność snów o dzieciach przypada na trzecią i czwartą dekadę życia — niezależnie od tego, czy osoba ma realne plany prokreacyjne. To stała ludzka tendencja, nie objaw.

Co mówią drukowane senniki o posiadaniu?

Zanim psychologia wzięła sny pod mikroskop, ludzie szukali odpowiedzi w sennikach pisanych przez mędrców, kapłanów i etnografów. Sprawdźmy, jak tradycje od starożytności po dziś interpretowały sny o posiadaniu.

Sennik Millerów (1901)

Gustavus Hindman Miller, autor najczęściej cytowanego sennika świata, traktował sny o posiadaniu pragmatycznie — jako prognozę materialnych konsekwencji. Posiadanie dziecka we śnie u zamężnej kobiety wróżył jako zapowiedź drobnych kłopotów w domu, ale ostatecznie — zwycięstwo nad przeciwnościami. Posiadanie pięknych włosów oznaczało u niego rosnące poczucie własnej wartości i pomyślność w sprawach uczuciowych. Posiadanie wszy — kłopoty zdrowotne, których nie wolno zaniedbać. Miller pisał ostrzegawczo: każde posiadanie zobowiązuje, a zaniedbane zobowiązanie staje się ciężarem.

Sennik Artemidora (II w. n.e.)

Artemidoros z Daldis interpretował sny o posiadaniu w zależności od statusu społecznego śniącego — podejście pionierskie jak na II wiek. Posiadanie dziecka u kobiety oznaczało dosłowną zapowiedź lub nowe przedsięwzięcie. U mężczyzny — wzrost majątku, ale u ubogiego — przeciwnie, kłopoty (więcej osób do wyżywienia). Posiadanie partnera, którego się nie ma na jawie, traktował jako oznakę nowej szansy społecznej. Włosy u Artemidora to symbol prestiżu — gęste, długie włosy oznaczały rosnący autorytet. Wszy oznaczały straty drobne, ale uciążliwe.

Sennik ludowy polski

Polska tradycja ludowa, zebrana przez etnografkę Stanisławę Niebrzegowską, podchodziła do snów o posiadaniu przez pryzmat zasady kontrastu. Posiadanie dziecka we śnie u kobiety bezdzietnej zapowiadało raczej kłopoty w rodzinie niż realną ciążę — „czego we śnie się dochowasz, tego na jawie nie masz". Z drugiej strony, posiadanie zdrowego, uśmiechniętego dziecka oznaczało pomyślność i zgodę w domu. Posiadanie wszy ludowo interpretowano paradoksalnie pozytywnie — „wesz na włosie, grosz w trzosie" — jako zapowiedź drobnego, ale niespodziewanego zysku. Długie włosy u kobiety były znakiem płodności i pomyślnego małżeństwa.

Sennik egipski

Papirus Chester Beatty III, najstarszy zachowany sennik świata, interpretował posiadanie jako wskaźnik łaski lub niełaski bogów. Posiadanie zdrowego dziecka we śnie było pomyślnym omenem — bogowie zapowiadali płodność i obfitość rodu. Posiadanie pięknych, czarnych włosów oznaczało ochronę przed Setem, bogiem chaosu. Posiadanie pasożytów na ciele odczytywano jako ostrzeżenie — śniący powinien złożyć ofiary i oczyścić się rytualnie. Egipcjanie traktowali każdy sen jako wiadomość, którą trzeba odczytać uważnie, bo bogowie nie powtarzają.

Sennik Ibn Sirina

Muhammad Ibn Sirin, autor najobszerniejszego sennika tradycji muzułmańskiej, widział w snach o posiadaniu wskaźnik stanu duchowego śniącego. Posiadanie dziecka u kobiety było dobrą nowiną i wzrostem majątku. U mężczyzny — ciężarem trosk, ale też nowymi obowiązkami, które warto przyjąć z pokorą. Posiadanie pięknych włosów u kobiety oznaczało zacne małżeństwo, u mężczyzny — wzrost autorytetu. Posiadanie czegoś brudnego (wszy, nieczystości) Ibn Sirin czytał jako ostrzeżenie przed zarobkiem haram (niedozwolonym) i wezwanie do duchowej czujności.

Sennik psychologiczny

Freud widział w snach o posiadaniu spełnienie pragnień — najczęściej seksualnych lub związanych z władzą. Jung szedł głębiej: posiadanie we śnie to dialog z archetypem (anima/animus, dziecko wewnętrzne). Współczesna psychologia snu, reprezentowana przez Schredla i Domhoffa, rezygnuje z interpretacji symbolicznej na rzecz kontekstu życiowego — posiadanie czegoś we śnie to lustro tego, czym zajmujesz się na jawie. Różnica fundamentalna: tam, gdzie Freud szukał ukrytych znaczeń, dzisiejsza nauka widzi bezpośrednie emocjonalne echo dnia.

Konsensus: Tradycje od starożytności po współczesność zgodnie traktują sny o posiadaniu jako sygnał o stanie wewnętrznym śniącego, choć różnią się w ocenie kierunku tego sygnału. Dawne senniki — egipski, Artemidora, Ibn Sirina, ludowy — traktowały sen prognostycznie: posiadanie we śnie zapowiada coś realnego (zysk, stratę, dziecko, męża). Sennik psychologiczny zdecydowanie odchodzi od proroctwa: posiadanie we śnie odzwierciedla emocje, nie przyszłość. Co wszystkie tradycje łączy — przekonanie, że taki sen warto potraktować poważnie i przepracować.

Co zrobić z takim snem?

Właśnie się obudziłeś z poczuciem, że coś miałeś — i straciłeś. Albo z ulgą, że to był „tylko sen", choć dziwnie miłą. Oto co możesz zrobić w najbliższych godzinach i dniach.

1. Nazwij dokładnie, co miałeś we śnie. Nie wystarczy „śniło mi się dziecko". Zapisz: jakiej płci, w jakim wieku, czy znałeś go z imienia, jakie emocje czułeś. Dziecko, włosy, partner, wszy — każdy z tych obiektów jest osobnym symbolem. Dopiero szczegóły uruchamiają interpretację. Schredl (2003) wskazuje, że dzienniki snów prowadzone przez minimum trzy tygodnie pozwalają zauważyć powtarzalne wzorce, które przy jednorazowym śnie umykają.

2. Zadaj sobie trzy pytania. Czego mi w życiu brakuje, a co właśnie miałem we śnie? Co posiadam na jawie, ale czuję, że to mnie ciąży? Czy w ostatnich tygodniach pojawiło się coś, co naturalnie wywołało ten obraz (rozmowa, film, wiadomość)? Pierwsze pytanie odsłania pragnienie. Drugie — obciążenie. Trzecie — najprostsze wytłumaczenie, czyli efekt dnia resztkowego.

3. Nie szukaj proroctwa. Sen, w którym masz dziecko, nie zapowiada ciąży. Sen, w którym masz partnera, nie zapowiada związku. Sen, w którym masz wypadek, nie zapowiada wypadku. Wszystkie współczesne badania nad treścią snów (Schredl, 2010; Domhoff w pracach 2003 i późniejszych) pokazują, że sny odzwierciedlają obecne emocje, nie przyszłe zdarzenia. Jeżeli sen wzbudza w Tobie niepokój, to ten niepokój — a nie rzekoma przepowiednia — jest tematem do przepracowania.

4. Kiedy porozmawiać ze specjalistą? Umów się na konsultację psychologiczną, jeżeli sen, w którym coś masz (lub tracisz to, co miałeś), wraca regularnie przez ponad miesiąc i wpływa na Twoje samopoczucie w ciągu dnia. Jeżeli budzisz się z silnym żalem, płaczem, poczuciem pustki — i to uczucie nie ustępuje przez kilka godzin po przebudzeniu — sen prawdopodobnie wskazuje na nieprzepracowane emocje (żałoba, niespełnione pragnienie, kryzys tożsamości). Krótkoterminowa terapia poznawczo-behawioralna lub praca z terapeutą w nurcie Imagery Rehearsal Therapy (Krakow et al., 2001) ma udokumentowaną skuteczność w przypadku powtarzających się, obciążających snów.

Pytania i odpowiedzi

Zobacz takze

• Sen o ciąży
• Sen o dziecku
• Sen o chłopaku
• Sen o zmarłych
• Sen o ludziach
• Sen o opieraniu się